Etiyopya

Afrika'nın doğusunda, Afrika Boynuzu'nda, bir devlet

Etiyopya veya Etyopya, resmî adıyla Etiyopya Federal Demokratik Cumhuriyeti (Amharca: Ityopp'ya Federalawi Demokrasiyawi Ripeblik) Afrika Boynuzu'nda yer alan büyük bir Doğu Afrika ülkesi. Ülkenin başkenti yerel dilde "yeni çiçek" anlamına gelen Addis Ababa'dır. Sudan, Güney Sudan, Eritre, Cibuti, Somali ve Kenya, Etiyopya'nın komşularıdır. Afrika kıtasının en kalabalık ikinci ülkesidir.

Etiyopya
Ulusal dillerdeki ismi
  • Amharca:የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ
    yeʾĪtiyoṗṗiya Fēdēralawī Dēmokirasīyawī Rīpebilīk
    Oromca:Rippabliikii Federaalawaa Dimokraatawaa Itiyoophiyaa
    Somalice:Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Federaalka Itoobyaa
    Afarca:ityoppiah federalih demokrasih ummuno
    Tigrinyaca:ናይኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ
    nayi'ītiyop'iya fēdēralawī dēmokirasīyawī rīpebilīki

Etiyopya Federal Demokratik Cumhuriyeti
Millî marş
Amharcaወደፊት ገስግሺ ፣ ውድ እናት ኢትዮጵያ
"Wädäfit Gäsgeshi Wudd Ennate Ityop’ya"
(Türkçe"İlerle, Sevgili Annemiz Etiyopya")
Etiyopya haritadaki konumu
Başkent
ve en büyük şehir
Addis Ababa
9°1′K 38°45′D / 9.017°K 38.750°D / 9.017; 38.750
Resmî dil(ler)

Bölgesel diller[4]
  • Hararice
  • Sidamaca
  • Etiyopya'da konuşulan diller
Etnik gruplar
(2007[5][6])
  • %34,5 Oromo
  • %26,9 Amhara
  • %6,2 Somalili
  • %6,1 Tigray
  • %4 Sidama
  • %2,5 Gurage
  • %2,3 Welayta
  • %1,7 Hadiya
  • %1,7 Afar
  • %1,5 Gamo
  • %12,6 diğer
DemonimEtiyopyalı
HükûmetFederal parlamenter cumhuriyet[7]
• Cumhurbaşkanı
Taye Atske Selassie
• Başbakan
Abiy Ahmed
• Başbakan Yardımcısı
Temesgen Tiruneh
• Federal Yüksek Mahkeme Başyargıcı
Tewodros Mihret
Yasama organıFederal Parlamenter Meclisi
Federasyon Meclisi
Halk Temsilcileri Meclisi
Tarihçe
MÖ 980
MÖ 400
1270
• Zemene Mesafint
7 Mayıs 1769
• Yeniden birleşme
11 Şubat 1855
1904
9 Mayıs 1936
• İngiliz-Etiyopya Anlaşması
31 Ocak 1942
• Derg
12 Eylül 1974
22 Şubat 1987
• Geçiş hükûmeti
28 Mayıs 1991
• Mevcut anayasa
21 Ağustos 1995
Yüzölçümü
• Toplam
1.104.300 km2 (26.)
• Su (%)
0,7
Nüfus
• 2024 tahminî
132.900.000[8] (10.)
• 2007 sayımı
73.750.932[5]
• Yoğunluk
92,7/km2 (123.)
GSYİH (SAGP)2024 tahminî
• Toplam
artış $434,44 milyar[9] (55.)
• Kişi başına
artış $4.050[9] (159.)
GSYİH (nominal)2024 tahminî
• Toplam
azalış $145,03 milyar[9] (59.)
• Kişi başına
azalış $1.350[9] (159.)
Gini (2015) 35.0[10]
orta
İGE (2022)artış 0.492[11]
düşük · 176.
Para birimiBirr (ETB)
Zaman dilimiUTC+3 (EAT)
Tarih formatıgg/aa/yyyy
Trafik akışısağ
Telefon kodu+251
İnternet alan adı.et

Etiyopya, Avrupalı sömürge güçlerini yenen ve bağımsız bir ülke olarak egemenliğini koruyabilen iki Afrika ülkesinden biridir (diğeri Liberya). 1945 yılında Birleşmiş Milletler'e üye olarak ilk bağımsız Afrika ülkesi olmuştur. Ülkenin Kızıldeniz boyunca uzanan sahil bölgesinin, 1993'te yapılan bir halk oylaması sonucunda Eritre adıyla bağımsızlığını ilan etmesi, Etiyopya'nın Kızıldeniz ile olan bağlantısının kesilmesine ve ülkenin bir kara devletine dönüşmesine neden olmuştur.

Tarihi

değiştir

Bilim insanları tarafından Afar bölgesinde yapılan arkeolojik kazılarda 3 milyon yıllık insan iskeleti kalıntılarına rastlanılması[kaynak belirtilmeli], tarihî çağların başlamasından çok önceleri bile bölgenin, insan toplulukları için bir yaşam sahası olarak kullanıldığını gösterir. Etiyopya'dan bahseden ilk tarihî belgeleri yaklaşık 5000 yılına kadar götürebilmek mümkündür.[kaynak belirtilmeli] İlk Çağ'da kuzeydeki Mısır Krallığı'nın yöneticisi olan firavunların altın, fildişi, tütsü ve köle aramak üzere Kızıldeniz kıyılarını takip ederek bu bölgeye geldikleri sanılmaktadır. Etiyopya topraklarında modern anlamda ilk kurulan devlet MÖ 8. yüzyılda ortaya çıkan D'mt Krallığı'dır. D'mt Krallığı'nın MÖ 1. yüzyılda çöküşü ile beraber bölgede, yine aynı yüzyılda Aksum Krallığı ortaya çıktı. Aksum Krallığı zamanla güçlenerek sınırlarını Habeşistan dışında bugünkü Eritre, Cibuti, Sudan, Somali ve Arabistan yarımadasında yer alan Yemen'i içine alacak şekilde genişletti.

Etiyopya devleti, 1936-1941 arasındaki Mussolini İtalya'sının istila ve işgal hareketi dâhil edilmediği takdirde, tarihi boyunca bağımsızlığını koruyabilmiş ve Afrika kıtasının bazı Avrupa devletlerince sömürge yapılamamış tek ülkesidir.

Etiyopya İmparatorluğu'na karşı 1974 yılında Derg (Türkçe: Etiyopya Geçici Askeri Hükümeti) tarafından yapılan darbenin başarılı olmasıyla, ülkede sosyalist bir yönetim kurulmuştur. Bu süreçte eğitim ve sağlık başta olmak üzere, birçok alanda reformlar gerçekleştirilmiştir.

Somali'de yakın zamanlarda kurulmuş olan Siad Barre yönetimiyle, Batı Somali'nin kontrolü üzerine yaşanan anlaşmazlıklar nedeniyle, 1977 yılında iki ülke arasında Ogaden Savaşı başlamıştır.

WSLF (Türkçe: Batı Somali Kurtuluş Cephesi) ve Somali, gerçekleştirdikleri işgal sırasında hızlı bir ilerleme göstererek Dire Dawa'ya kadar ilerlemiştir. Sovyetler Birliği, Güney Yemen, Küba ve Doğu Almanya'dan aldığı desteğin etkisiyle Etiyopya ilerlemeyi durdurarak büyük bir karşı saldırı başlatmıştır. Somali'nin geri çekilmesi ve WSLF'nin ağır bir yenilgi almasıyla, savaş sona ermiştir.

Derg'in giderek güçlenmesi ve ülkede otoriter bir yönetim kurması karşısında, muhalif gruplar kendi aralarındaki rekabeti bir kenara bırakarak büyük bir ittifak kurmuştur. EPRDF ve EPRP başta olmak üzere Marksizm-Leninizm'i benimseyen siyasi partilerle Oromia, Afar ve Ogaden'deki bölgesel kurtuluş hareketlerinin birleşiminden oluşan ittifak, Etiyopya İç Savaşı'nın başlamasına yol açmıştır. ELF ve EPLF'nin başlattığı Eritre Bağımsızlık Savaşı ilerleyen süreçte başarıya ulaşmış, ancak yaşadıkları sorunlar nedeniyle yerini Eritre İç Savaşı'na bırakmıştır.

Etiyopya ve Somali arasındaki rekabet, 1982 Etiyopya-Somali Sınır Savaşı başta olmak üzere birçok olayda kendisini göstermeye devam etmiştir. SSDF'nin liderliğinde Somali'ye karşı savaşan isyancı gruplar, Etiyopya tarafından desteklenmiştir.

Derg'in sivilleşme çalışmalarının sonucunda, WPE (Türkçe: Etiyopya İşçi Partisi) kurulmuş ve 1987 yılında Etiyopya Demokratik Halk Cumhuriyeti ilan edilmiştir. Doğu Bloku'ndaki ülkelerle oldukça yakın diplomatik ilişkiler kurulmuştur. Sovyetler Birliği, Doğu Almanya, Küba, Güney Yemen ve Libya Arap Cemahiriyesi gibi ideolojik yakınlık gösterdiği ülkelerle iş birliği içerisinde bulunan Etiyopya, İsrail'le de diğer Batı Bloku ülkelerine göre daha iyi diplomatik ilişkiler kurmuştur. Soğuk Savaş dönemi boyunca ABD ve Somali gibi ülkelerle kurulan uluslararası ilişkiler, gergin bir yapıya sahip olmuştur.

Etiyopya, Rodezya İç Savaşı sırasında ZANU'yu ve Zimbabve halkının bağımsızlık mücadelesini desteklemiştir.

Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından birçok siyasi parti sosyal demokrasi ve demokratik sosyalizme yönelirken, WPE ideolojik değişime uğramamıştır. Etiyopya İç Savaşı şiddetlenmeye devam etmiş, 1991 yılında EPRDF liderliğindeki muhalif gruplar Addis Ababa'yı işgal etmiştir. Etiyopya Demokratik Halk Cumhuriyeti dağıtılmış ve geçici bir hükûmet kurulmuştur.

WPE’nin bazı eski üyeleri, 1993 yılında EUPF adı altında bir araya gelmiştir. OLF’yle birlikte hareket ederek Oromia’da gerçekleşen çatışmalarda hükümete karşı savaşmış ve Güney Sudan’daki gruplarla çıkarları doğrultusunda iş birliği içerisinde bulunmuşlar, ancak kayda değer bir başarı elde edememişlerdir.

Coğrafya

değiştir
Etiyopya haritası

Etiyopya yaklaşık 1,2 milyon kilometrekarelik bir yüz ölçümüne sahiptir. Kuzeyinde Eritre, Cibuti ve doğusunda Somali bulunurken, batıda Sudan, Güney Sudan ve güneyde Kenya komşu ülkelerdir. Etiyopya’nın denize sınırı yoktur. Ülkede birkaç sismik bölge olmasına rağmen aktif hâlde bulunan volkanlar yoktur. Dağlık bölgeler ülkenin kuzey kesimlerinde yer almaktadır (4500 metre yüksekliğe sahip Ras Dashen'in bulunduğu Semien Dağları). Orta bölgelerdeki yüksek alanlarda 4300 metreden daha yüksek olan Batu ve Karra dağlarının olduğu ikinci dağlık alan bulunmaktadır.

Etiyopya, yüksekliği 2000 ve 3000 metre arasında değişen yüksek bir platoya sahiptir. Ülkenin kuzeydoğusundan başlayan ve merkezden güneybatıya doğru genişleyen Rift Vadisi ülkeyi iki parçaya ayırmaktadır. Rift Vadisi bölgesinde daha çok bölgenin güney ve güneybatısında birçok göl bulunmaktadır. Etiyopya’da Abay olarak bilinen Nil Nehri ülkeyi kuzeybatıdan keserek ülkede yaklaşık 800 km'lik bir yol almaktadır. Etiyopya’daki en uzun iki nehir güneydoğu istikametinde akan ve yüksek bölgelerden düşük rakımlı bölgelere doğru ilerleyen Awash ve Wabishebelle nehirleridir. Ülkede 2 milyar MW hidroelektrik üretimini mümkün kılan birçok irili ufaklı nehir bulunmaktadır.

İdari bölümler

değiştir

Etiyopya, etnik kökene dayalı 9 yönetim bölgesine ayrılmıştır. Bu bölgelerin yerel ismi kilildir. (çoğulu: kililoch). Bu bölgelerden ayrı iki özel yönetimli şehir bölgesi de yönetim bölgeleri içinde sayılır ve aşağıda eğik olarak gösterilmiştir. Bu 11 bölge şunlardır:

Bölge (ክልል/የከተማ አስተዳድር)Yönetim merkeziAlan (km2)Nüfus[12]
Ekim 1994 nüfus sayımıMayıs 2007 nüfus sayımıTemmuz 2012 tahmini
Addis Ababa (አዲስ አበባ) (1)astedaderAddis Ababa526.992,100,0312,738,2483,041,002
Afar (ዓፋር) (2)kililSemera72,052.781,051,6411,411,0921,602,995
Amhara (አማራ) (3)kililBahir Dar154,708.9613,270,89817,214,05618,866,002
Benishangul-Gumuz (ቤ/ጉሙዝ) (4)kililAsosa50,698.68460,325670,847982,004
Dire Dawa (ድሬዳዋ) (5)astedaderDire Dawa1,558.61248,549342,827387,000
Gambela (ጋምቤላ) (6)kililGambela29,782.82162,271306,916385,997
Harari (ሐረሪ) (7)kililHarar333.94130,691183,344210,000
Oromia (ኦሮምያ) (8)kililFinfinne284,53818,465,44927,158,47131,294,992
Somali (ሶማሌ) (9)kililJijiga279,252.003,144,9634,439,1475,148,989
Güney Ulusları ve Halkları Bölgesi (ደቡብ ብ/ብ/ሕ) (10)kililHawassa105,887.1810,377,02815,042,53117,359,008
Tigray (ትግራይ) (11)kililMekelle41,4103,134,4704,314,4564,929,999
Özel Numaralandırılmış BölgelerAdame96,570112,999
Toplam1,127,127.0051,766,23973,918,50584,320,987

Ekonomi

değiştir
Maliye Bakanlığı Etiyopya

1990'lı yılların başından itibaren Etiyopya serbest pazar ekonomisine dayalı stratejiler izlemiş ve yapısal reformlar başlatmıştır. Bu çerçevede, iç fiyatların yeniden düzenlenmesi, dış ticaret liberalizasyonu, devlet işletmelerinin özelleştirilmesi, iç ve dış özel yatırımların desteklenmesi ve özel sektörün geliştirilmesi hükûmetin öncelikleri arasında yer almıştır.Hükûmet yollar, elektrik santralleri ve telekomünikasyon gibi ülkenin altyapısını idame ve geliştirme için yoğun bir yatırım sürecine girmiştir. Bunun yanı sıra, hükûmet kamu iktisadi kuruluşlarının özelleştirilmesi programını da devreye sokmuştur. Özelleştirme süreci her ne kadar yavaş olsa da hükûmet son beş yıl içinde birçok küçük ve orta ölçekli kamu iktisadi kuruluşunu özelleştirmeyi başarmıştır.

Addis Ababa Bole Uluslararası Havaalanı

Hükûmet, elektrik santralleri ve telekomünikasyon gibi sektörlerde yabancı yatırımların ülkeye gelmesi için çalışmaktadır. Tarım kesimi, tekstil ve deri gibi tarıma dayalı sanayilerde ve turizm sektörünün gelişiminde yabancı sermayeye ihtiyaç duyulmaktadır.

Yabancı ve yerli sermaye yatırımlarını teşvik etmek amacıyla, 1992 yılında Yatırım Kanunu (Investment Code) yayınlanmış ve o zamandan günümüze kadar iki kere gözden geçirilmiştir. Bu dönem süresince, Madencilik ve İşgücü Kanunları da devreye alınmıştır.

Etiyopya'nın ekonomisi GSYİH'nın %50'sini, ihracatının %90'ını ve istihdamının %80'ini içeren tarıma dayanmaktadır. Ekilebilen alanların yalnızca 1/5'i ekilip biçilmekte ve bu alanlar yalnızca yağmur ile sulanmaktadır. Bu bölgeler yağış miktarı açısından farklılık göstermektedir. Tarım kesimi sık sık ortaya çıkan kuraklık ve kötü tarımcılık uygulamalarından dolayı sıkıntı yaşamaktadır. Ayrıca, yiyecek yardımları söz konusudur.

Tarım

değiştir
Kahve Etiyopya'nın dış ticaretinde önemli bir yere sahiptir

2000'li yılların sonlarında tarımsal üretim önemli ölçüde artmıştır. Tarımsal üretimi artırmak ve yiyecek yeterliliğini çoğaltmak amacıyla çeşitli tedbir politikaları belirlenmiştir. Bu tedbirler arasında, kıtlığı erken uyarma sistemi, tarımsal hizmetleri artırmak ve gübrenin daha geniş alanlarda kullanımının sağlanması yer almaktadır.

Tarım üretiminin %80'ini tahıl, mısır, arpa, darı ve teff (bir tür tahıl ürünü) oluşturmaktadır. Bakliyat ve yağlı tohumlar da önemli ölçüde üretilmektedir. Tahıl tamamen iç tüketimde kullanılmaktadır. Bakliyat ve yağlı tohumlar, daha az miktarda olmak üzere kavun gibi meyveler de komşu ülkelere ihraç edilmektedir.

Kahve, Etiyopya ekonomisi için son derece önemlidir. Tahminlere göre kahvenin Etiyopya'nın GSYİH'na katkısı %10 oranındadır. 15 milyon kişiden daha fazla bir nüfus (nüfusun %25'i) kahve sektöründen geçimini sağlamaktadır. Türkiye dâhil birçok ülkede Etiyopya menşeli kahveler satılmaktadır.[13]

Hayvancılık

değiştir

Etiyopya, Afrika'nın en fazla canlı hayvan varlığına sahiptir. Bunların deri ve postları ülkenin önemli ihracat gelirini oluşturmaktadır.

Sanayi

değiştir

İmalat sanayi GSYİH'nın %5'ini oluşturmaktadır. İmalat sanayinin büyük çoğunluğu devletin yönetimindedir ancak özelleştirme faaliyetleri de başlamış bulunmaktadır. İmalat sanayi üretiminin %40'ından daha fazlasını gıda ve içecek, özellikle bitkisel yağ, un mamulleri ve bira oluşturmaktadır.

Altyapı

değiştir

Etiyopya, altyapısını geliştiren bir ülkedir ve iyi hava bağlantılarına sahiptir. Ayrıca bölgedeki ilk hafif raylı sistemine yatırım yapmıştır. Ülke Nil Nehri'ne Afrika'daki en büyük barajı inşa etmektedir.[14]

Tekstil

değiştir

Tekstil sektörü, 19'u devlete, 14'ü ise özel sektöre ait olan tekstil ve konfeksiyon fabrikalarını ihtiva etmektedir. Anılan sektör, tüm imalat sanayi çalışanlarının yaklaşık %30'unu içermektedir.

Madencilik

değiştir

Madencilik sektörünün, Etiyopya ekonomisi içinde önemi azdır. Kireçtaşı, kil, mermer üretimi epey fazladır. Ayrıca metalik olmayan mineral üretiminde ise büyük artış olmuştur. Diğer taraftan kömür, demir, tantal ve potasyum rezervlerinin olduğu tahmin edilmektedir.

Dış yatırımlar

değiştir

Etiyopya'daki yatırımların büyük bir bölümü denizaşırıdır. Ülkenin 2016/17 yılları arasında doğrudan yabancı yatırımı %27,6 artmıştır ve yatırımların büyük bir kısmı sanayi bölgelerine gitmektedir. Bununla birlikte Etiyopya kamu kuruluşlarını en büyük ticaret ortağı olan Çin gibi dış yatırımcılara satmaktadır. Ülkedeki ucuz iş gücü yabancı yatırımcıların üretim endüstrisine yatırımını teşvik etmiştir.[14]

Demografi

değiştir
Etiyopya'daki etnik gruplar
Etnik GrupNüfus
Oromolar
  
25.4 (%34,4)
Amharalar
  
19.9 (%27,0)
Somalililer
  
4.59 (%6,22)
Tigraylar
  
4.49 (%6,08)
Sidamalar
  
2.95 (%4,00)
Gurageler
  
1.86 (%2,52)
Velaytalar
  
1.68 (%2,27)
Afarlar
  
1.28 (%1,73)
Hadiyalar
  
1.27 (%1,72)
Gamolar
  
1.10 (%1,49)
Diğerleri
  
9.30 (%12,6)
2007 nüfus verilerine göre milyon olarak.

Etiyopya'da 80'in üzerinde etnik grup bulunmaktadır. Oromolar, Amharalar, Tigraylar, Sidamolar, Şankellalar, Somalililer, Afarlar ve Gurageler Etiyopya topraklarında yaşayan belli başlı etnik topluluklardır. Bunlardan Oromolar yaklaşık %35 oranla Etiyopya'nın en kalabalık etnik grubunu oluştururlar.

Din

değiştir





Etiyopya'da din (2016)[15]

  Protestanlık (Pentay) (%22)
  İslam (%32)
  Diğer dinler (%1)

Etiyopya'da din, birçok inançtan oluşur. Bunların başında İbrahimî dinler arasında yer alan Hristiyanlık ve İslam gelmektedir. Ayrıca uzun yıllardır var olan küçük bir Yahudi cemaati de vardır. Bahâîlik inancının bazı taraftarları birtakım kentsel ve kırsal bölgelerde vardır. Ayrıca, çoğunlukla ülkenin güneybatı kesiminde yaşayan geleneksel inançları takip eden az sayıda topluluk var.

2016'da yapılan ulusal nüfus sayımına göre, 35 milyondan fazla kişi (%42) Etiyopya Ortodoks Hristiyan, 25 milyondan fazla kişi (%32) Müslüman, 15 milyondan fazla kişi (%22) Protestan ve ayrıca 1 milyondan fazla kişi (%2) geleneksel inançlara bağlıdır.

İsrail'in 1977 yılında Etiyopyalı Yahudileri resmî olarak tanımasından sonra pek çok Yahudi, Etiyopya'yı terk ederek Geri Dönüş Kanunu çerçevesinde İsrail'e göç etmiştir.

19942007199420071994200719942007199420071994200719942007
BölgeHristiyanlarOrtodoks HristiyanProtestan HristiyanKatolik HristiyanMüslümanlarAnimistDiğer
Addis Ababa%86,65%83,0%82,0%74,7%3,87%7,77%0,78%0,48%12,7%16,2%0,8
Afar%4,4%4,7%3,9%3,9%0,4%0,7%0,1%0,1%95,6%95,3
Amhara%81,6%82,7%81,5%82,5%0,1%0,2%18,1%17,2%0,1
Benishangul-Gumuz%40,6%46,5%34,8%33,0%5,8%13,5%44,1%45,4%13,1%7,1
Dire Dawa%36,7%28,8%34,5%25,71%1,5%2,81%0,7%0,4%63,2%70,9%0,1%0,3
Gambela%71,35%90,2%24,13%16,8%44,01%70,0%3,21%3,4%5,15%4,9%10,28%3,8%1,1
Harari%39,49%30,8%38,09%27,1%0,94%3,4%0,46%0,3%60,28%69,0%0,2
Oromia%49,9%48,2%41,3%30,5%8,6%17,7%44,3%47,5%4,2%3,3%1,1
Somali%0,9%0,6%0,9%0,6%98,7%98,4%0,3%0.4
Güney Ulusları ve Halkları Bölgesi%65,4%77,8%27,6%19,9%34,8%55,5%3,0%2,4%16,7%14,1%15,4%6,6%1,5
Tigray%95,9%96,1%95,5%95,6%0,1%0,4%0,4%4,1%4,0

Dil

değiştir
Etiyopya' da konuşulan dillerin dağılımı (2007)
Oromca
  
%33.8
Amharca
  
%29.33
Somalice
  
%6.25
Tigrinyaca
  
%5.86
Sidamoca
  
%4.04
Wolayttaca
  
%2.21
Guragece
  
%2.01
Afarca
  
%1.74
Hadiyyaca
  
%1.69
Gamoca
  
%1.45
Diğer
  
%11.62

Etiyopya'nın resmi dili Latin Alfabesi'nden epey farklı bir alfabe olan ve Amhar Alfabesi denilen bir alfabeyle yazılan Amharcadır. Ülkede Amharca'dan başka, çok sayıda etnik topluluğun bulunmasına paralel olarak birçok yerel dil ve lehçe kullanılmaktadır. Yaygın yabancı dil olarak İngilizce konuşulmaktadır.

Kaynakça

değiştir
  1. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; Ventures isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  2. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; Nazret isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  3. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; africanews.com isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  4. ^ "Ethiopian Constitution". www.africa.upenn.edu. 24 Kasım 2005 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  5. ^ a b Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; 2007Census isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  6. ^ "Table 2.2 Percentage distribution of major ethnic groups: 2007" (PDF). Summary and Statistical Report of the 2007 Population and Housing Census Results. Population Census Commission. s. 16. 25 Mart 2009 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Aralık 2020. 
  7. ^ "Zenawism as ethnic-federalism" (PDF). 6 Kasım 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  8. ^ "Population Size by Sex, Area and Density by Region, Zone and Wereda: July 2024" (PDF). www.statsethiopia.gov.et. Ethiopian Statistical Service (ESS). 7 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2024. 
  9. ^ a b c d "World Economic Outlook Database, April 2024 Edition. (Ethiopia)". www.imf.org. International Monetary Fund. 16 Nisan 2024. 17 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Nisan 2024. 
  10. ^ "Gini Index coefficient". CIA World Factbook. 4 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Temmuz 2021. 
  11. ^ "Human Development Report 2023/24" (PDF) (İngilizce). United Nations Development Programme. 13 Mart 2024. 3 Ekim 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 13 Mart 2024. 
  12. ^ Statistical Agency of Ethiopia, 2005 - 2013[ölü/kırık bağlantı]
  13. ^ "Ethiopia Sidamo (250 Gram) - A Roasting Lab". A Roasting Lab - Nitelikli Kahve Mağazası. 9 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ekim 2020. 
  14. ^ a b "Ethiopia is Africa's fastest-growing economy". World Economic Forum (İngilizce). 4 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2021. 
  15. ^ "Ethiopia - the World Factbook". 16 Kasım 2022. 9 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. 

Dış bağlantılar

değiştir
🔥 Top keywords: Ümit ÖzdağAnasayfaNedim TürkmenKaşif KozinoğluMazhar MurtezaoğluKürşad ZorluÖzel:AraDonald TrumpMuzaffer ÖzdağUlusal yasAkın GürlekMelania TrumpKartalkayaYeni Yol PartisiTBMM 28. dönem milletvekilleri listesiİreç KadiriElon MuskAhmed KutucuSabancı ailesiCemal EnginyurtBolu Grand Kartal Otel yangınıZafer PartisiMehmed Şakir Paşa (1855-1914)BoluSivas Katliamı14'lerBarron TrumpTanju ÖzcanAcı HatıralarHacı SabancıII. MehmedBir sonraki Türkiye genel seçimleri için yapılan anketlerOsmanlı padişahları listesiEverest DağıTürkiyeRecep Tayyip ErdoğanJD VanceMillî yasMüsavat DervişoğluBolu'da 2009 Türkiye yerel seçimleriAmerika Birleşik Devletleri başkanları listesiHakan Fidan2025 UEFA ülkeler sıralamasıMehmet Nuri ErsoyIvana TrumpBolu'da 2024 Türkiye yerel seçimleriGibi bölümleri listesiAndriy YarmolenkoParis AnlaşmasıHalikarnas BalıkçısıDonald Trump Jr.Ivanka TrumpAbdullah ÖcalanAmerika Birleşik DevletleriBurçlarMustafa Kemal AtatürkI. SüleymanJoe BidenSeks pozisyonlarıOsmanlı İmparatorluğu2023 Kahramanmaraş depremleriÇandarlı Halil PaşaPanama KanalıTürkiye'nin en zengin 100 ailesi listesiSquid GameÜlkeler listesiEmel SayınSakıp SabancıÖmer SabancıTürkiye Büyük Millet MeclisiEric TrumpBolu'da 2004 Türkiye yerel seçimleriGönül Yarası (film)III. MehmedCelâl ŞengörSelin Demiratar21 OcakTiffany TrumpDonald Trump'ın ailesiAli YerlikayaMarla MaplesOle Gunnar Solskjærİstanbul'un FethiFüreya Koral2024-25 UEFA Avrupa LigiFerdi TayfurBolu'da 2019 Türkiye yerel seçimleriII. AbdülhamidGalatasaray (futbol takımı)Porno filmII. BayezidMetris CezaeviCristiano RonaldoOzan AkbabaBoy abdestiII. SelimTürkiye'nin illeriYouTubeTürkiye cumhurbaşkanları listesi